Even eruit naar Sumbawa
Door: Roderick C. Wahr
SUMBAWA - 25 December 2002
Op Woensdag 25 December hebben we lekker uitgeslapen. We zijn eerst naar het strand toegegaan, wat rondgeslenterd. Ik met de video en ~seashell~ (Rena) hield zich bezig met haar seashell search.
Vandaag, deze vrome dag, haalde weer allerlei herinneringen naar boven van vroeger, mijn jeugd in de hossen, de bergen en de stranden, mijn moeder die als een kloek over ons waakte naast haar aktiviteiten als tennisser, social calls, onderwijs e.d. Hoe alles toch zo was veranderd, hoe het allemaal anders is gelopen als dat we vroeger dachten als kind.
Mijn vader die ons discipline bijbracht, de rotan stok achter de hand (want wie stout is krijgt de roe...).
Mijn vader was in de opvoeding van de kinderen een man van weinig woorden. 'Jij bent stout geweest, en dat mag niet, dus zal ik het je afleren!'. Ik moest per slot van rekening het grote voorbeeld worden voor mijn jongere broertjes en zusje. Tja, tijden veranderen. Als ik dan weer eens niet kon zitten vanwege de aframmeling dan kwam mijn moeder stilletjes naar me toe op de kamer: 'Zie je wel, je moet niet zo ondeugend zijn, je weet hoe je vader is, hij heeft het druk en is in de haven al zo van streek... Nou, kom maar, traantjes drogen, het is over. Ik houd nog steeds van je, hoor. Ik zal je straks wel eten op je kamer brengen. Goed?'
Tja, wat de Kerst toch bij je naar boven brengt.
Zo kwam ook mijn oudste zuster, Bella, in gedachten. Hoe zou het toch zijn als ze had geleefd? Dan zou ik niet zoals nu de oudste zijn en dan had ik ook een leeftijdgenoot gehad met wie ik over mijn geheime gedachten had kunnen praten, net zoals mijn jongere broers en zus dat bij mij deden. Misschien had zij mij dan verhalen verteld of sprookjes voorgelezen, zoals ik ze van jongsaf aan had verzonnen voor mijn jongere broers en zus. Neen, ik heb wat verhalen betreft nooit te klagen gehad. Mijn moeder leerde mij op 5-jarige leeftijd lezen en zorgde ervoor dat ik een onafgebroken stroom aan leesvoer kreeg; Pim en Mien, Ot en Sien, Bulletje en Bonestaak, Si Kantjil, sprookjes, vertellingen, fabels, Andersen, Grimm, Fontaine, 1001 nacht, noem maar op. Allemaal uit Nederland laten komen, en als er niets was dan kreeg ik Engelse boekjes met veel plaatjes en grote letters. En dan nog de verhalen die mijn moeder me zelf vertelde.
Ik was haar 'anak mas' (troetelkind) want ik was de vervanging van mijn oudste zus. Toen ik (in Maart 1942) 3 maanden oud was, en mijn vader werd krijgsgevangen genomen, is zij met mij gevlucht naar Ampenan in Lombok, waar ze mij in de kampong verborg en grootbracht totdat ik 4 jaar oud was en zij mijn vader na de oorlog weer terugvond in Pare-Pare (Celebes). Ja, ik geef toe, ik heb het als kind toch wel erg getroffen.
Goed, de gedachten aan Bella brachten me ertoe om deze dag te besteden aan een ritje naar de Kuburan Belanda aan de rand van Sumbawa Besar, waar zij was begraven. Misschien zou ik haar graf nu wel kunnen vinden. In 1988 heb ik het ook al eens geprobeerd, en heb het niet kunnen vinden tusen de gras overwoekerde graven.
We stapten om 11:00u op de motor en gingen op weg. De weg naar die begraafplaats, wist ik al, was door Sumbawa Besar heen aan de grote weg die naar Bima (aan de Oostkust van Sumbawa) voerde. De stad uit, genoten Rena en ik van de omgeving. Als je aan de rand van de stad bent dan sta je aan de voet van de bergen en kijk je op Sumbawa Besar neer. Langs de kant van de weg keken we naar dat prachtig schouwspel beneden. De velden en bomen, de kleine huizen en verderop de baai waaraan Tirta Sari ligt. In de verte zie je aan de Noord-Oost kant de grote vulkaan Tambora die begin 19e eeuw op verschrikkelijke manier uitbarstte dat over de gehele wereld merkbaar was aan de asregen. De stranden van Noord Bali hebben hun grijze kleur te danken aan die uitbarsting. Nu vind je op de hellingen van Tambora de meest vreemde gewassen. De bijen honing die daar wordt verzameld staat bekend als de beste in heel Indonesie. In Sumbawa heb je een olie, de 'Minyak Sumbawa', die in minder dan geen tijd brandwonden e.d. geneest. Deze olie wordt gemaakt van extrakten van gewassen die men vindt in dat gebied. De bergen van Sumbawa bevatten allerlei mineralen die nog niet zijn ontgonnen. Alleen aan de Westkust heb je een rijke goudmijn die nu wordt ontgonnen door het Amerikaanse bedrij Freemont. Je vindt in de bergen antraciet, krijt, leistenen van grote omvang, en dat is alleen nog maar datgene wat ik zelf heb gezien. Ik wil toch nog eens terug om dat door een geoloog te laten onderzoeken.
Toen we verderop van Sumbawa Besar af reden, kwamen we in een bocht aan de rechterkant de Kuburan Belanda tegen. We waren eerst er voorbij gereden omdat het zo verscholen lag, direkt van de weg af naar beneden glooiend in een kampong. Rena zei: 'Is dit een begraafplaats'. Ja, zei ik, want ik had het herkend aan een rij afbakenings palen van beton die voor mij een orientatie waren voor de plek waar Bella toen was begraven. Wij hebben nog fotos in het familie album (Bella'tje als 6 maanden oude baby in huis op de sofa met mijn moeder en het grafzerkje waar zij later was begraven).
Graf van J.O. Merz
|
Het graf is na de 2e wereldoorlog al enkele malen kapot gemaakt. Uiteindelijk, in de jaren '60, had mijn moeder iemand gevonden aan wie zij vanuit Nederland geld stuurde, en die het graf weer had opgebouwd. Een graf met ijzeren omheining, ca. 200cm x 150cm. Daarbinnen lag een cementen graf, omringd door witte kiezelstenen, met marmer opschrift. Boven dat graf was een huisje gebouwd met zinken dak en ijzeren hoekpijlers, omringd door een laag houten hekje. Als bewijs werden ons fotos gestuurd die wij nu nog hebben. Op de foto kon je de rij betonnen afbakenings palen zien op de achtergrond, toen nog met prikkeldraad ertussen. Nu stonden deze betonnen palen er alleen nog bij als geraamte, zonder enige versperring ertussen. Het veld met graven was overwoekerd met een dikke laag wild gras en kruipgewassen die 90% van de graven toedekte. Op enkele van de betonnen graven en ertussen in stonden een 20-tal kinderen tussen 7 en 15 jaar hun vliegers op te laten.
De begraafplaats was geheel open en dus toegankelijk voor iedereen. Voor de bewoners eromheen is het een plek om de was te drogen te hangen en voor de kinderen een speelveld.
Grafopschrift verdwenen
|
Als je het gras opzij drukte en op de grafstenen keek, was bij ca. 50% de (waarschijnlijk marmeren) opschriftsteen zoek. Marmer levert geld op en dus is het eraf gesloopt. Bedenk dat dit deel van Indonesie arm is. De bevolking leeft hier min of meer nog net zo zoals 50 jaar geleden. Ja, er staan schotel antennes, maar dat moet wel, want anders hebben ze geen televisie. Verder vind je in Sumbawa Besar nog volop dokars (dilman, bandy, dos-a-dos - of hoe je het wilt noemen) getrokken door paarden als publiek vervoer. Op een aantal graven vond ik Nederlandse namen. Wat mij trof was het volgende opschrift: Hier rust J.O. Merz, Overleden 1 Oktober 1919, getekend: Zijne Vrienden. Wie was deze man? Was hij alleen gestorven, geen familie? Wie waren die vrienden die dit hadden geschreven? Ook was er: Hier Rust Onze Lieve Jongen Ruutje Munning, geboren 19 Oktober 19.., overleden 4 Maart 19.. Het is jammer dat ik de jaartallen niet heb vastgelegd. Wie was Ruutje? Hoe oud was hij? Wat deed z'n vader? Waar zijn z'n ouders/broers/zusters nu?
Ook nu kon ik Bella's graf weer niet terugvinden. Ik nam mij dan ook voor om bij de eerstvolgende gelegenheid als ik wat geld over had een stel mannen in te huren om de gehele begraafplaats schoon te laten maken (ca. 50m x 50m) en in orde te brengen. Ik schaam mij voor mijn voorouders dat een begraafplaats waar iemand van ons op ligt er zo voorstaat.
In Kawangkoan, Minahassa, Noord-Celebes, staan de graven van mijn moeders voorouders, de Warokka's, 5 generaties lang begraven op een ere begraafplaats dat tot op heden nog wordt onderhouden. Dat komt omdat haar vader tot een geslacht van een van de 7 Minahassa stamhoofden behoorde. En hier kan ik de resten van mijn oudste zus van eer-eergister-jaar niet eens vinden.
We gingen terug, ik een beetje deeprie, en Rena die mij wat probeerde op te monteren dat we het de volgende keer beter zouden doen.
Terug in Sumbawa Besar hebben we maar wat rondgereden, de straten verkennend en ik kijken of ik misschien nog iemand zag die ik kende van 1988. Niet dus. Ik zocht naar Aneka Rasa Jaya, een eettent waar ik vroeger lekker had gegeten, echter die bleek dus op deze eerste kerstdag ook gesloten te zijn. We zijn toen maar naar een eethuisje gegaan vlakbij Tirta Sari dat bekend staat om haar lokale dis, Sepat. Ik had dat nog nooit gegeten maar dorst de sprong in het duister nog niet te wagen voor iets totaal nieuws. Sepat is een vis gerecht, dus misschien hebben ze wel Krab? Ehh.. niet dus. Dan maar een gewoon rijst gerecht met kangkung (groente), lekker grote kangkung, met geroosterde vis en een lekkere bijbehorende sambal. Simpel maar heel erg lekker. Hierna gingen wij weer verder.
Gek eigenlijk, Kerst, heet en stoffig en weinig mensen te zien. Eigenlijk helemaal geen kerststemming.
Recreatieterrein voor het publiek
|
Gelukkig is het strand bij Tirta Sari en de zee altijd een welkome afwisseling. Het is reuze rustgevend om te zien hoe de vissers met hun bootjes en hun visnetten bezig zijn op het kalme water in de baai. Ze hebben eigenlijk nooit een vakantie, lijkt me.
Vlak voordat wij bij Tirta Sari kwamen zag ik aan de zeekant een groot veld. Een groot bord aan de ingang gaf aan dat het een publiekelijk rekreatie terrein was. Omdat het toch pas 16:00u was zijn we daar maar binnen gereden, geen toegangsgelden. We reden zo'n 100 meter tot aan het strand en zagen dat er op dat terrein een aantal optrekjes waren. Een soort huisjes op poten met een dak en zonder muren. De verhogingen waren van hout, ca. 2m x 2m. Daar kon je onder het dak van dakpannen liggen, zitten, hangen en al dan niet met je vrienden of vriendin van het uitzicht op zee genieten. Een eindje verderop was een warung (stalletje) waar je versnaperingen kon bestellen, inklusief jonge kokosnoot, coca cola etc. Ook een hele maaltijd.
Rena's nieuwe schelpen aanwinst
|
Rena en ik hebben daar een tijdje gezeten om de sfeer te proeven en deden ons te goed aan jonge klappernoot melk zo uit de kokosnoot. Er waren veel jongelui die bij elkaar zaten te kletsen en verhalen te vertellen. Van veraf voelde ik mij regelmatig bespied. Het was natuurlijk duidelijk te zien dat wij niet van Sumbawa zelf waren. Maar er had ons niemand lastig gevallen. Men was goedlachs en heel erg vriendelijk. Toen ik iets teveel aandacht kreeg van de lokale dames vond Rena het tijd dat we maar naar Tirta Sari terug gingen om een bad te nemen.
In Tirta Sari namen we een lekker koel bad op de kamer en begaven ons daarna naar het restaurant waar Pak Adi al op ons zat te wachten. Dit begon op een traditie te lijken. Pak Rudi, Nyonya Rudi, Lipovitan (een energie drank)? Teh Ginseng (thee van de Koreaanse ginseng wortel)? Adi (65) heeft iets met energie drankjes. Toen wij eens zijn teh ginseng hadden genuttigd (goed voor de libido?!) konden we alleen maar slapen.
Ik heb hem verteld wat mijn gevoelens waren met betrekking tot de Kuburan Belanda en hij zei dat hij het ook jammer vond. Ik was nog niet helemaal in een prettige stemming om lang te blijven keuvelen en daarom gingen wij maar weer vroeg naar onze kamer.
De schelpenvangst sorteren en schoonmaken
|
Terug op onze kamer haalde Rena haar schelpen kollektie tevoorschijn en begon ze stuk voor stuk te wassen in een gayung uit de badkamer gevuld met water. Op de veranda sorteerde zij ze op type, grootte en kleur en legde ze op de balustrade vooraan de veranda. Het was begonnen te regenen. Wel lekker zo op de veranda, de regen die in stromen naar beneden kwam, wij lekker droog onder het afdak en de regen een anderhalve meter verderop, een theater stuk van 1000 lopende kranen. De zee zag er dreigend donker uit, het donkere wolkendek met lichte gaten waarachter de avondzon de lucht oranjegeel kleurde. Nadat Rena haar schelpen naar tevredenheid had geschoond en gesorteerd bestelden we een lekkere hete teh jahe (gember thee) uit het restaurant via de huistelefoon. Kasian, ze moesten zo'n 100 meter onder de payung door de regen heen lopen om het ons te brengen. Maar ja, that's life, you take some, you give some.
Na de teh jahe gauw de kamer in om onze ledematen te strekken. Mijn gedachten zwierven telkens terug naar de Kuburan Belanda. Gek eigenlijk ik had helemaal geen kerstgevoel over me. Rena ligt al te slapen en het wordt voor mij ook tijd om een punt achter vandaag te zetten.
Hier is de Video Rapportage van deze dag.
| © 2001-2006 by Roderick C. Wahr. All rights reserved. | write comments to: webmaster |
|
